8-р анги · III бүлэг · 3.2 Урвалын хурд
Хурдан гэдэг нь илүү их гэсэн үг үү?
Гурван ижил эм, гурван өөр нөхцөл. Нэг нь 20 секундэд, нөгөө нь 3 минутад дуусна. Тэгвэл аль нь илүү их хий ялгаруулах вэ?
3 интерактив симуляцУтсанд тохирсонДасгал + оноо
1 · Асуудал
Хичээл дээрх туршилт
Гурван ижил шимэгдэх эм, гурван ижил аяга ус:
- A — бүтэн эм, тасалгааны ус
- B — нунтагласан эм, тасалгааны ус
- C — бүтэн эм, халуун ус
B ба C нь A-аас хамаагүй хурдан дууссан. Гэвч гурван бөмбөлөг ижил хэмжээтэй болсон. Яагаад?
Ихэнх хүн «хурдан бол илүү их» гэж боддог. Гал тогоо, спорт, замын хөдөлгөөнд ихэвчлэн тийм байдаг. Химид тийм биш — яагаад гэдгийг доорх симуляц харуулна.
2 · Тайлбар
Мөргөлдөлтийн онол
Урвал явагдахын зайлшгүй нөхцөл нь урвалд орж байгаа бодисын жижиг хэсгүүд
хоорондоо мөргөлдөх явдал юм. Гэхдээ мөргөлдөлт бүр урвал үүсгэдэггүй — хэсгүүд
хангалттай кинетик энергитэй БА зөв орон зайн байрлалтай байх ёстой.
Урвал үүсгэсэн мөргөлдөлтийг ашигтай мөргөлдөлт, үүсгээгүйг
идэвхгүй мөргөлдөлт гэнэ. (Сурах бичиг, х. 95)
3 · Дүрэм
Гурван хүчин зүйл — бүгд нэг зарчмаар
Сүүлийн багана нь гол нь. Эхний гурав нь урвал хэдий ХУРДАН явахад
нөлөөлнө — хэдий ХЭМЖЭЭНИЙ бүтээгдэхүүн гарахад биш. Хийн хэмжээг зөвхөн эх бодисын
хэмжээ тодорхойлно. Тийм учраас гурван бөмбөлөг ижил болсон юм.
4 · Сорилт
Одоо чи таамагла
Зургаан шат. Шат бүрд хоёр туршилтыг харьцуулна. Эхний асуулт амархан,
хоёр дахь нь л жинхэнэ сорилт.
5 · Өөрийгөө шалга
Дасгал тоглоом
10 асуулт, санамсаргүй сонгогдоно. 8-аас дээш оноо авбал гэрийн даалгавар биелсэн.
6 · Нэмэлт
Гол нэр томьёо
Reaction rate
Урвалын хурд
Collision theory
Мөргөлдөлтийн онол
Successful collision
Ашигтай мөргөлдөлт
Surface area
Гадаргуугийн талбай
Catalyst
Катализатор (дараагийн хичээл)
Yield
Гарц — үүссэн нийт хэмжээ
Гэрийн даалгавар. Сурах бичиг х. 100,
Туршилт 5-ын асуулт 1–5. Нэмэлт: гэртээ хүнс хадгалах 3 аргыг олж, тус бүрийг
мөргөлдөлтийн онолоор 1 өгүүлбэрээр тайлбарла.